dr n. med. Wojciech Szczęsny

abc pacjenta Styczeń 2000 str. 12-13

Sposób na przepuklinę

Przepukliną nazywamy nieprawidłowe przemieszczenie się zawartości jamy brzusznej poza jej anatomiczne granice. Wyróżniamy przepukliny wrodzone i nabyte. Wrodzone powstają na skutek nieprawidłowego zakończenia rozwoju ścian brzucha u płodu i pojawiają się w okresie niemowlęcym lub wczesnym dzieciństwie.
U każdego z nas występują w ścianie brzucha miejsca naturalnie osłabione usytuowane u wyjścia poza brzuch jakiś struktur lub w miejscach połączenia mięśni. Takim newralgicznym miejscem jest pępek - pozostałość po sznurze pępowinowym, który łączy płód z łożyskiem. Niekiedy otwór pępkowy nie zarasta całkowicie i powstaje tu przepuklina; u kobiet (najczęściej po wielu ciążach) dochodzi do rozciągnięcia pępka i rozwoju przepukliny. W górę i w dół od pępka występuje tak zwana kresa biała, czyli połączenie mięśni z obu stron brzucha. To także nasze słabe miejsce. Lecz najczęściej przepukliny występują w pachwinach, gdzie mięśnie brzucha łączą się z miednicą, a u mężczyzn od strony jąder wchodzą do brzucha nasieniowody ze swoimi letniczkami i żyłkami. Tu również wychodzą z brzucha tętnice udowe i żyły udowe zapewniające krążenie krwi w kończynach dolnych. Do tych naturalnie istniejących otworów mogą wpychać się jelita lub inne narządy jamy brzusznej. l taki stan rzeczy nazywamy właśnie przepukliną.

Jakie są przyczyny powstawania przepuklin?

Obok przyczyn wrodzonych, czyli nieprawidłowego rozwoju ścian brzucha, większość przepuklin ujawnia się w życiu dorosłym. Nie ma pewności co jest tego przyczyną. Być może zmniejszona ilość kolagenu, który jest budulcem powięzi lub inne wrodzone, nie do końca poznane, skłonności. Czynnikiem ryzyka jest również: otyłość, ciężka praca fizyczna, przerost prostaty i zaparcia. Z wiekiem ryzyko przepukliny wzrasta, a u kobiet na powstawanie przepuklin pępkowych i udowych ma wpływ ciąża. Przepukliny pachwinowe to domena mężczyzn.

Jakie są objawy przepukliny?

Zależą one oczywiście od jej umiejscowienia. Jednak na początku zazwyczaj występuje uczucie dyskomfortu i bólu w okolicy, gdzie powstaje przepuklina. Objawy te pojawiają się po wysiłku fizycznym lub parciu na stolec. To początek przepukliny, gdy zawartość jamy brzusznej zaczyna rozpychać otwór w powięzi brzusznej zwany przez chirurgów wrotami przepukliny. Z czasem dolegliwości stają się bardziej dokuczliwe i pojawia się uwypuklenie w pachwinie, w okolicach pępka lub w górnej części uda. Początkowo cofa się samoistnie lecz może zdarzyć się, że trzeba ucisnąć przepuklinę ręką, aby jej zawartość cofnęła się do brzucha. To ostatni dzwonek aby udać się do chirurga.

Czym grozi nieleczona przepuklina?

Jedno jest pewne - powstała przepuklina nie zmniejszy się i nie zniknie. Wręcz przeciwnie - będzie się powiększać. Właściwą metodą leczenia jest operacja. Pas przepuklinowy przypomina naprawę cieknącego kranu poprzez włożenie do niego palca. Jakiś czas woda nie kapie. Ale spróbujmy odejść... . Pas można zastosować u ludzi, którzy są w tak złym stanie zdrowia, że nie wytrzymaliby operacji lub po prostu (co jest błędem?) się na nią nie zgadzają.
Nieleczona przepuklina powiększa się, ale nie to jest najważniejsze. Śmiertelne niebezpieczeństwo kryje się w możliwości tak zwanego uwięźnięcia przepukliny. Co to takiego? Jak wspomniałem zazwyczaj zawartość przepukliny daje się odprowadzić do brzucha. Zdarza się jednak nieraz, że kilka pętli jelita wsunie się do przepukliny i nie może się cofnąć. Wrota przepuklinowe uciskają jelito powodując niedrożność, martwicę jelit i zapalenie otrzewnej. To powikłanie może być przyczyną śmierci! Jak widać przepuklin nie należy lekceważyć. Ucisk na jądra u mężczyzn może spowodować powstawanie wodniaków a nawet bezpłodność.

Kiedy i jak się leczyć?

Jeżeli podejrzewamy przepuklinę udajmy się do chirurga. Takie zmiany jak tłuszczaki, kaszaki czy wodniaki jądra mogą "udawać" przepuklinę. Za "niegroźną" przepuklinę zaś można uważać nowotwór jądra. Każda niepokojąca nas zmiana w okolicy pachwiny czy pępka winna skłaniać do konsultacji z chirurgiem. Odpowiedź na pytanie: jak się leczyć, padła już powyżej - tylko chirurgicznie. l nie u Filipińczyków i innych cudotwórców, ale w normalnym szpitalu. Im mniejsza przepuklina, tym łatwiejsza operacja a ryzyko nawrotu minimalne.

Jakie są metody leczenia przepuklin?

Operacja przepukliny polega na znalezieniu tak zwanego "worka przepuklinowego", czyli tej części zawartości jamy brzusznej, która wychodzi poza jej granice, odprowadzeniu jej na właściwe miejsce i wzmocnieniu otworu, przez który się uwypukla.
Operacje przepuklin pierwotnych (operowanych po raz pierwszy) zazwyczaj wykonuje się w znieczuleniu miejscowym lub zewnątrzoponowym (podanie środka znieczulającego do kręgosłupa w okolice rdzenia kręgowego). Pacjent nie odczuwa bólu a jednocześnie może współpracować z chirurgiem w czasie zabiegu. Operacje przepuklin nawrotowych (już wcześniej operowanych) lub o bardzo dużych rozmiarach przeprowadzamy w znieczuleniu ogólnym (uśpienie pacjenta i zwiotczenie mięśni). Również laparoskopowe operacje przepuklin wykonywane są w pełnej narkozie. Metod operacji przepuklin jest ponad 150! Współcześnie stosuje się kilka, które dają najlepsze efekty. W przepadku przepukliny pępkowej wykonuje się cięcie pod pępkiem a następnie zeszywa się poszerzony otwór. W przypadku dużych przepuklin pępkowych (zdarzają się większe od głowy dorosłego człowieka!) zeszycie wzmacniamy siatką z tworzywa sztucznego. Gdy operujemy pierwotną przepuklinę pachwinową u zdrowego młodego mężczyzny najczęściej wystarczy zeszyć jego własne mocne tkanki i zamknąć wrota przepukliny. U ludzi starszych, lub gdy własne tkanki są słabe, musimy zastosować dodatkowe wzmocnienie z siatki wykonanej z tworzywa sztucznego. Ta siatka zrasta się z okolicznymi strukturami i tworzy silną zaporę przed nawrotem przepukliny.
Operacje laparoskopowe przepuklin są wykonywane w wielu ośrodkach chirurgicznych zazwyczaj w przypadku przepuklin nawrotowych lub gdy przepuklina towarzyszy innym schorzeniom. Przeprowadza się wtedy dwie operacje jednocześnie np. wycięcie pęcherzyka żółciowego i przepuklinę.
Na zakończenie kilka słów o nawrotach przepukliny. To przykra sprawa tak dla chorego jak i chirurga, który go operował. Pewien procent nawrotów wynika rzeczywiście z błędu techniki operacji, lecz większość to wyraz słabości tkanek. Operacja naprawcza musi być wówczas wykonana inną metodą, zazwyczaj z wykorzystaniem siatki. Zapewnia to prawie 100 procent sukcesu.
Pamiętajmy więc, że jedyną metodą naprawy cieknącego kranu jest zmiana uszczelki, a przepukliny - operacja wykonana przed pojawieniem się powikłań!

dr n. med. Wojciech Szczęsny


powrót do góry