dr n. med. Wojciech Szczęsny

abc pacjenta Maj 2000 str. 10-11-12

Krótki wykład o chorobach przełyku

Przełyk Jest rurowatym narządem łączącym gardło z żołądkiem. Jego rolą jest transportowanie pogryzionego pokarmu z jamy ustnej do żołądka. Zbudowany jest on z mięśni, a od środka pokryty błoną śluzową. Praktycznie cały przełyk znajduje się w klatce piersiowej (w obrębie śródpiersia), lecz końcowy odcinek około 4 - 5 cm leży pod przeponą, czyli w jamie brzusznej. W przełyku występują dwa rodzaje nabłonka (rodzaj komórek pokrywających jego wnętrze), co ma istotne znaczenie dla powstawania pewnych schorzeń. W dolnej części przełyku, tej wewnątrzbrzusznej nabłonek jest taki sam, jak w żołądku. W tej okolicy znajduje się również tak zwany zwieracz dolny przełyku, którego zadaniem jest niedopuszczanie do cofania się kwaśnej treści żołądkowej z powrotem do przełyku.
Mimo pozornie prostej budowy, przełyk jest siedliskiem wielu groźnych, a niekiedy tylko dokuczliwych chorób Oczywiście najgroźniejszą z nich jest rak.
Rak przełyku to choroba ludzi po pięćdziesiątym roku życia (choć mogą chorować i młodsi!), palaczy papierosów, nadużywających alkoholu i nie dbających o higienę jamy ustnej. Jak każda choroba, może dotknąć jednak każdego.

Jakie objawy ze strony przełyku powinny nas niepokoić?

Najgroźniejszym jest tak zwana dysfagia czyli utrudnione połykanie. Początkowo utrudnienie dotyczy pokarmów stałych, lecz wraz z rozwojem choroby pojawiają się również trudności z połykaniem płynów. Objawom tym towarzyszyć może nadmierne ślinienie się, odpluwanie krwi i bóle zamostkowe. Rakowi przełyku towarzyszy znaczna utrata wagi, w skrajnych przypadkach do kilkudziesięciu kilogramów. Warto podkreślić, że tylko wcześnie wykryty rak daje jakiekolwiek szansę przeżycia.

Jakie badania stosuje się w przypadkach podejrzenia o choroby przełyku?

Najcenniejszym badaniem jest endoskopia, czyli oglądanie jego wnętrza. W czasie endoskopii można z podejrzanej zmiany pobrać wycinki do badania histopatologicznego (mikroskopowa ocena rodzaju zmiany). Niezwykle ważnym badaniem przełyku jest również rentgen z kontrastem. Tu oceniamy kształt przełyku, jego ruchy i szybkość przechodzenia pokarmu. Diagnostykę możemy uzupełnić tomografią komputerową klatki piersiowej lub badaniem NMR (rezonans magnetyczny).

Jak się leczy raka przełyku?

Leczenie raka przełyku jest zazwyczaj operacyjne. Operacja polega na wycięciu zmienionej części narządu i zespoleniu zdrowej z żołądkiem lub jelitami. Jest to rozległy zabieg, wymagający otwarcia zarówno brzucha jak i klatki piersiowej. Daje on jednak możliwości wyleczenia. Uzupełnia się go zazwyczaj naświetlaniami lub chemioterapią. Niestety, w Polsce większość przypadków raka przełyku to zmiany zbyt zaawansowane. W takich przypadkach wykonać można jedynie tak zwane operacje paliatywne, czyli umożliwiające przyjmowanie pokarmów lecz nie usuwające raka. Tu należy wymienić zakładanie protez do przełyku (specjalne rurki rozszerzające zwężony nowotworem odcinek), udrażnianie laserem czy wreszcie założenie drenu odżywczego do żołądka. Operacje takie przedłużają życie o kilka miesięcy.
Następną częstą chorobą jest tak zwany refluks żołądkowo - przełykowy. Wspomniałem, że w dolnej części przełyku znajduje się specjalny układ mięśni (dolny zwieracz) utrzymujący zawartość żołądka w jego obrębie. Niekiedy dochodzi do uszkodzenia tego mechanizmu i kwaśna treść żołądkowa cofa się do przełyku. Przyczyną tych dolegliwości może być tak zwana przepuklina rozworu przełykowego. W normalnych warunkach około 4 cm przełyku znajduje się w jamie brzusznej. Wchodzi on do brzucha poprzez specjalny otwór w przeponie (mięsień oddzielający klatkę piersiową od brzucha) zwany właśnie rozworem. Jeżeli rozwór ulegnie poszerzeniu, cały przełyk, często z częścią żołądka, przemieszcza się do klatki piersiowej. To jest właśnie przepuklina rozworu przełykowego. W wielu jednak przypadkach refluks powstaje bez przepukliny. Objawem jest zazwyczaj zgaga, pieczenie i ból za mostkiem, może wystąpić również kaszel i chrypka. Niekiedy ból jest tak intensywny, że lekarze rozpoznają zawał serca. Nie leczony refluks doprowadza do poważnych zmian zapalnych w dolnej części przełyku, które po pewnym czasie mogą przekształcić się w nowotwór.
Leczenie refluksu jest najczęściej zachowawcze. Należy unikać pokarmów nasilających dolegliwości (słodyczy, kawy, alkoholu), nie wykonywać skłonów, spać z tułowiem uniesionym do góry (dodatkowa poduszka). Uzupełnieniem takiego postępowania są leki poprawiające perystaltykę przewodu pokarmowego. W czasie leczenia stosuje się również leki zmniejszające wydzielanie kwasu w żołądku m.in. "Controloc". W przypadkach opornych na leczenie zachowawcze stosuje się zabiegi operacyjne. Polegają one na zwężeniu rozworu i odpowiednim ustawieniu żołądka pod przeponą. Nowością jest możliwość wykonania tych operacji metodą laparoskopową.
Inne schorzenia przełyku są nieco rzadsze. Wymienić tu należy przede wszystkim oparzenia. Występują one na skutek omyłkowego wypicia substancji żrących np. kwasu lub zasady. Zdarzenia takie mają najczęściej miejsce na imprezach związanych ze spożywaniem alkoholu. Nigdy nie wolno przechowywać takich substancji w butelkach po innych płynach! Takie oparzenia wielokrotnie kończą się niestety śmiercią.
Uchyłki przełyku to jego uwypuklenia, w których może zalegać pokarm. Doprowadza to do stanów zapalnych, a nawet przedziurawienia. Umiejscawiają się one najczęściej w górnej części przełyku - tzw. uchyłki szyjne. Leczy się je operacyjnie. najlepiej planowo, nie czekając na powikłania.
Żylaki przełyku są następstwem marskości wątroby.
Podobnie w przypadku innych chorób ogólnoustrojowych przełyk może stać się miejscem ich rozwoju. Można tu wymienić sklerodermię - rzadką chorobę powodującą usztywnienie przełyku czy grzybice, dość często atakujące właśnie przełyk. W chorobie zwanej achalazją, dochodzi do kurczu mięśni w miejscu przejścia przełyku w żołądek, zwanego wpustem. W przełyku zalega pokarm, a on sam rozszerza się coraz bardziej. W skrajnych przypadkach może on pomieścić kilkaset mililitrów płynu. Leczenie początkowo zachowawcze, polega zazwyczaj na rozszerzaniu wpustu specjalnymi przyrządami lub operacji.
Jak więc widzimy, istnieje wiele chorób przełyku. Wcześnie rozpoznane dają się doskonale leczyć. Zwlekanie z wizytą u lekarza może doprowadzić do stanu, gdy na radykalne leczenie będzie za późno. Dotyczy to zwłaszcza raka, który zawsze wygrywa z tymi, którzy go lekceważą.

dr n. med. Wojciech Szczęsny


powrót do góry