HIGIENA CIAŁA

W każdych warunkach przestrzeganie higieny ciała zwiększa komfort życia i zapobiega powstawaniu wielu chorób, w tym także skóry i błon śluzowych. Cukrzyca obniża naturalną odporność organizmu, stąd niezbędna jest świadomość tego zjawiska przez każdego chorego lub zagrożonego cukrzycą. Wiemy z bardziej lub mniej odległej przeszłości, iż w okresach wojen i trudności zaopatrzeniowych częściej u chorych na cukrzycę występowały ropne zapalenia skóry i błon śluzowych, niosąc ze sobą niektóre powikłania cukrzycy.
Nawet zwykła codzienna kąpiel może zapobiec niektórym powikłaniom. Dotyczy to w większości chorób skóry, jak wyprzenia, czyraki, ropnie itp. Celem kąpieli jest usunięcie zanieczyszczeń skóry pochodzących z naturalnych wydzielin, np. potu i łoju skórnego, a też złuszczającego się zrogowaciałego naskórka. Dzięki temu zwiększa się powierzchnia skóry biorącej udział w ogólnym oddychaniu i poprawiają się warunki wymiany gazowej tego ważnego narządu. Kąpiel usuwa również zanieczyszczenia pochodzące z zewnątrz, takie jak kurz, pył, resztki organiczne i nieorganiczne osiadające podczas wykonywania pracy zawodowej, a także inne zanieczyszczenia, na jakie naraża nas środowisko, w którym przebywamy. Kąpiel ma również znaczenie profilaktyczne, likwiduje bowiem bakterie, pasożyty i grzyby chorobotwórcze. Usuwając pył i związki chemiczne zapobiegamy tak bardzo powszechnym dziś chorobom uczuleniowym - przede wszystkim, ale nie tylko skóry.
Kąpiel lub podstawowe mycie z zasady powinno odbywać się wieczorem, kiedy po całym dniu kontaktu z zanieczyszczonym środowiskiem zmuszni jesteśmy usunąć brud pochodzący z zewnątrz, a również pot i łój skórny zatykający pory. Stosujemy z zasady wodę ciepłą, która łatwiej rozpuszcza związki chemiczne znajdujące się na skórze i ułatwia wykonanie tego najprostszego, a równocześnie najważniejszego zabiegu higienicznego i profilaktycznego. Mycie poranne jest też ważne, chociaż skóra bywa mniej zanieczyszczona. Ma to znaczenie ogólnohigieniczne, jednak najbardziej u osób chorych na pasożyty jelitowe. Poranne mycie także odświeża skórę, poprzez usunięcie złuszczającego się naskórka oraz poprawiając ukrwienie skóry.
Stosując dodatki kąpielowe chory na cukrzycę musi wziąć pod uwagę, iż schorzenie to powoduje, że skóra jest dość często cienka, delikatna i wrażliwa. Dodatki kąpielowe ten efekt pogłębiają. Nie należy więc stosować środków o zbyt agresywnym oddziaływaniu np. złuszczającym. Można i jest bezpieczne zastosowanie pianki lub preparatów pochodzenia roślinnego, które raczej uprzyjemniają kąpiel aniżeli ją potęgują. Czas samej kąpieli powinien zależeć od wieku, wydolności narządu krążenia i stanu zaawansowania powikłań cukrzycowych: od 4 do 10 minut.
Najbardziej korzystna jest kąpiel lub mycie w wodzie bieżącej, spełniającej wszystkie warunki oczyszczania, a zatem mycie pod kranem lub kąpiel pod natryskiem. Mycie się w wannie lub miednicy również służy oczyszczaniu, jednak po zakończeniu należy dodatkowo ciało spłukać czystą wodą, aby usunąć z niej resztki mydła, złuszczonego naskórka, wszelkie drobnoustroje i ewentualne inne zanieczyszczenia. Najlepsza do mycia jest woda podgrzana, ale kończąc kąpiel powinno się spłukać skórę strumieniem wody chłodnej. Pomieszczenie powinno być ogrzane, aby korzystający nie odczuwał chłodu.
W przebiegu cukrzycy najczęstszym powikłaniem jest uszkodzenie wskutek szybszego niż zwykle rozwoju miażdżycy naczyń krwionośnych. Dotyczy to tętnic różnego rodzaju, jednak w największym stopniu najdrobniejszych naczyń, do których zaliczamy naczynia włosowate i przedwłosowate. Uszkodzenia te polegają na stopniowym zwężaniu ich światła, zmniejszaniu elastyczności i w ostatecznym rezultacie - stopniowym zarastaniu. Łączy się to ze zwolnieniem przepływu krwi i stopniowym jego zaniku. Przy zwiększonej lepkości krwi, która temu schorzeniu towarzyszy następuje zlepianie krwinek czerwonych, tworząc zakrzepy i zatory. Skutkuje to niedokrwieniem, a więc niedożywieniem, niedotlenieniem i w ostatecznym etapie - martwicą tkanek: skórnej, łącznej, mięśniowej, okostnej i kostnej oraz włókien nerwów obwodowych.
W celu zapobiegania zmianom wynikającym z niedożywienia tkanek kończyn dolnych należy stosować jeszcze przed wystąpieniem niepokojących objawów i zmian zabiegi fizykalne, powodujące ich przekrwienie, a do nich należą:


Jak wspomiano wyżej, w przebiegu cukrzycy następuje uszkodzenie i zanik naczyń krionośnych w całym organizmie. Dotyczy to wszystkich narządów nie wyłączając podudzi i stóp. Przy braku właściwej pielęgnacji stóp następuje szereg zmian prowadzących do utrudnienia chodzenia, a z czasem i do poruszania się.


STOPA CUKRZYCOWA

W sytuacji późno rozpoznanej cukrzycy lub przy zaniedbaniu leczenia podstawowego, a także toalety i pielęgnacji stóp, może rozwinąć się bardzo poważne powikłanie, jakim jest zespół stopy cukrzycowej. Niestety, jest to powikłanie występujące często, bo u 6-10% chorych na cukrzycę. Z przykrością należy stwierdzić i drugi fakt, iż większość tak poważnych powikłań jest skutkiem zaniedbania pobierania leków, nie stosowanie się do prawideł żywieniowych i niehigienicznego trybu życia.
Przyczyną zespołu stopy cukrzycowej jest niedokrwienie jej tkanek. Powoduje to zanik począkowo naczyń krwionośnych, następnie elementów sprężystych oraz zaburzeń czynności obwodowych nerwów czuciowych. Chory początkowo nie odczuwa zmian w jakości czucia skórnego. Dopiero po osiągnięciu znaczego nasilenia zmian patologicznych występują mrowienia, kłucia w nodze, kurcze mięśni, najpierw wskutek wysiłku, a następnie bez wysiłku, nawet nocą. Skóra staje się cienka, wrażliwa nawet na drobne urazy i dotyk, sucha, często następuje przyspieszone złuszczanie naskórka, zniekształcenia paznokci, a na częściach podporowych stopy pojawiają się pęknięcia skóry, owrzodzenia, z czasem ogniska martwicy. Następuje uszkodzenie wiązadeł, również odwapnienia kości i chrząstek stawowych, niszczą całą konstrukcję stopy. Zespół objawów i opisanych zmian określamy stopą cukrzycową niedokrwienną. Istnieje także to samo schorzenie, jednak z przewagą uszkodzenia nerów obwodowych i to nazywamy zespołem stopy cukrzycowej neuropatycznej. Najczęściej jednak zmiany obu typów stopy cukrzycowej współistnieją i stanowią jedno powikłanie kończące się w połowie przypadków amputacją, a więc trwałym, co prawda często ratującym życie jednak okaleczeniem.
Leczenie stopy cukrzycowej polega na leczeniu samej cukrzycy - lekami, dietą, ruchem, pielęgnacją, a towarzyszy temu stała kontrola stężenia glukozy, lipidów we krwi oraz jej krzpliwość. W przypadku istniejących ran stosuje się przemywanie lub krótką kąpiel w 0,1% roztworze Rivanolu (8-10 tabletek rozpuszczonych w 1 litrze przegotowanej i ostudzonej wody), po czym zakłada się suchy, jałowy opatrunek. Leczenie stopy cukrzycowej wymaga zaangażowania lekarzy wielu specjalności, oprócz diabetologa także naczyniowca, dermatologa, fizjoterapeuty, niekiedy chirurga. W przypadku niepowodzeń także rehabilitanta i protetyka.
Pamiętajmy jednak, iż powikłaniom cukrzycy w większości przypadków jesteśmy w stanie zapobiec, jednakże pod warunkiem pełnego zaangażowania, ciągłego zdobywania wiedzy i wielkiego wysiłku w jej zastosowaniu.


ZASADY PIELĘGNACJI STÓP DLA CHORYCH NA CUKRZYCĘ

Chory na cukrzycę ma specjalne powody, aby dbać o swoje stopy. Pielęgnowanie stóp i wybór wygodnych butów może zapobiec poważnym uszkodzeniom stóp, na które chorzy na cukrzycę są szczególnie narażeni.


stopy Myj stopy codziennie w letniej wodzie z mydłem, tak jak codziennie myjesz ręce.
stopy Dokładnie wysusz stopy także między palcami.
stopy Paznokcie obcinaj równo. Paznokcie wrośniete i modzele powinny być usuwane przez pedikiurzystę.
stopy Stosowanie płynów nawilżających zapewni skórze elestyczność; nie stosować między palcami.
stopy Codziennie zakładać świeże, miękkie pończochy lub skarpetki, które nie mogą być zbyt małe lub zbyt duże.
stopy Stopa powinna być ciepła i sucha. Najlepiej używaj skarpet lub pończoch z wełny lub bawełny, a butów z prawdziwej skóry.
stopy Nigdy nie chodź boso, ani w domu, ani na zewnątrz.
stopy Zawsze noś buty, które dokładnie pasują. Dotyczy to także sandałów.
stopy Codziennie dokładnie oglądaj buty czy nie ma w nich pęknięć, gwoździ, kamyków i innych nieprawidłowości, które mogłyby uszkodzić skórę.


ĆWICZENIA NÓG DLA CHORYCH NA CUKRZYCĘ

Chorzy na cukrzycę są bardziej podatni niż inni ludzie na choroby naczyń kończyn dolnych i stóp. Codzienne ćwiczenia i ograniczenie palenia tytoniu mogą zapobiec powstaniu poważnych zmian chorobowych.


ćwiczenie 1 Spacer: spaceruj szybko 0,5 - 1 godziny dziennie. Staraj się zwiększać dystans odległości jaką przechodzisz.
ćwiczenie 2 Ćwiczenia na schodach: przejdź szybko jedną kondygnację schodów idąc tylko na palcach.
ćwiczenie 3 Napinanie mięśni łydek: oprzyj się dłońmi o ścianę, trzymając stopy nieco z tyłu, pięty przyciśnięte do podłoża. Zegnij ręce 10 razy utrzymując wyprostowane plecy i nogi. Ćwiczenie zapobiega skurczom nóg.
ćwiczenie 4 Ćwiczenie na krześle: trzymając ręce złożone na piersiach, usiądź na krześle i wstań 10 razy.
ćwiczenie 5 Ćwiczenie palców: trzymając się oparcia opuszczaj się i podnoś na palcach stojąc w miejscu.
ćwiczenie 6 Zginanie kolan: zegnij mocno kolana 10 razy trzymając się oparcia krzesła. W czasie ćwiczenia trzymaj plecy wyprostowane.
ćwiczenie 7 Podnoszenie pięt: podnoś się na palcach, a następnie opuszczaj na pięty 20 razy. Spróbuj przenieść ciężar całego ciała raz na jedną, a następnie na drugą nogę
ćwiczenie 8 Wymachy nóg: stań z jedną nogą nieco uniesioną, na przykład na książce. Trzymając się krzesła lub stołu wymachuj drugą nogą tam i z powrotem 10 razy. Potem zmień nogę i powtórz ćwiczenie.
ćwiczenie 9 Wymachiwanie stopami: usiądź na podłodze i oprzyj się za plecami. Potrząsaj stopami aż do momentu, gdy poczujesz iż są rozluźnione i ciepłe.


HIGIENA JAMY USTNEJ

Mimo postępów wiedzy i mody na stosowanie drogich kosmetyków utrzymanie należytej higieny jamy ustnej jest w społeczeństwie nadal znaczącym problemem. Brak właściwej dbałości o tę część organizmu może spowodować powstanie ognisk zapalnych, będących zaczątkiem wielu chorób, w tym reumatycznej, zapalenia wsierdzia i innych narządów wewnętrznych.
Cukrzyca wskutek zmniejszania naturalnej odporności organizmu sprzyja rozijaniu się tych ognisk. Stąd więc jednym z podstawowych obowiązków w postępowaniu przciwcukrzycowym jest m.in. konieczność częstszego niż przez ludzi zdrowych odwiedzania stomatologa i przestrzegania jego rad i poleceń. Utrzymanie czystości jamy ustnej odbywa się poprzez usuwanie resztek pokarmu znajdującego się w przestrzeniach międzyzębowych, przerwanie rozwoju bakterii na dziąsłach, szyjkach zębowych i języku, co w efekcie chroni przyzębie przed stanem zapalnym. Przyzębiem określamy zespół tkanek, w skład których wchodzą: dziąsła, więzadła zębodołowe, ozębna, cement pokrywający korzeń zęba oraz wyrostek zębodołowy. Rozwój bakterii stwarza ognisko zapalne zagrażające, jak wspomniano, funkcjonowaniu poszczególnych narządów i całego organizmu, dodatkowo destabilizując cukrzycę. Ponadto zapalenie przyzębia powoduje krwawienie dziąseł i tworzenie się patologicznych "kieszonek", stanowiących nowe ogniska zapalne, uszkodzenie więzadeł zębodołowych. Prowadzi to do poszerzenia i wytwarzania nowych warunków powstania ognisk zapalnych, rozchwiania i wypadania zębów, a następnie do destrukcji i zanikania wyrostków zębodołowych.
Mówiąc o higienie jamy ustnej, myślimy na ogół o utrzymaniu w czystości uzębienia, jednak w zakres jamy ustnej wliczamy także język, błonę śluzową i gardziel.
Czyszczenie uzębienia powinno się odbywać co najmniej tyle razy, ile spożywamy posiłków. Należy w każdym przypadku stosować wodę lekko podgrzaną, rozpoczynając od przepłukania jamy ustnej usuwając resztki pokarmu. Po tym wstępnym zabiegu stosujemy szczotkowanie, pamiętając o konieczności oczyszczenia pięciu powierzchni każdego zęba, tj. strony przylegającej do policzka, do języka, dwóch międzyzębowych (stycznych z zębem sąsiednim) i korony zęba. Szczotkując uzębienie, należy pamiętać o obnażonych częściach szyjek zębowych, przy niedostatecznym oczyszczeniu tworzących płytkę nazębną.
Istotną sprawą jest dobór kształtu i twardości części czyszczących szczoteczki. Właściwy kształt, przy zachowaniu stosownego kąta ustawienia szczoteczki umożliwia dotarcie do trudno dostępnych zakamarków uzębienia z dziąseł. Szczotkowanie to także masaż dziąseł poprawiający stan ich ukrwienia, mający znaczenie w utrzymaniu zdrowej błony śluzowej jamy ustnej.
Czyszczenie języka również powinno się odbywać równocześnie z myciem zębów. Dotyczy to w szczególności złogów na nim się znajdujących (tzw. "język obłożony"). W skład złogów wchodzi zrogowaciały, nie do końca złuszczony nabłonek, wnikające resztki pokarmów i powstające w tych warunkach ogniska bakteryjne. W niektórych aptekach pojawiły się wzorem krajów bardziej dbających o higienę jamy ustnej specjalne skrobaczki językowe.
Higiena gardzieli dotyczy migdałków podniebiennych. Rolą chorego jest dokładne płukanie gardzieli umożliwiające usunięcie resztek potraw i nagromadzonych mas serowatych, powstających wskutek nawarstwień nabłonka w kryptach migdałkowych. Wspomniane masy serowate niekiedy imitują ogniska ropne i są leczone jako ropna angina. W takich przypadkach wystarcza dokładne oczyszczenie migdałków z białych ognisk.
Przy pielęgnacji jamy ustnej ważne jest dokładne wykonanie opisanych czynności. Istotną rolę również spełniają stosowane pasty, których mnogość na rynku może zadowolić wszelkie indywidualne gusta.
Po zakończeniu tych zabiegów, w szczególności przy istniejących stanach patologii przyzębia, dla złagodzenie dolegliwości celowym jest przepłukanie ust i gardła środkiem lekko ściągającym i dezynfekującym. Stosuje dię tu napary lub przetwory z ziół jak szałwia, rumianek, niekiedy dodajemy małą domieszkę odwaru kory dębowej lub inne preparaty apteczne.



powrót do góry


"Naturalne metody zapobiegania i leczenia powikłań cukrzycy", dr n. med. Józef Jan Świrski
"Dbajmy o stopy", "NovoCare"